Het is al ruim twintig jaar bekend dat er bij collies en aanverwante rassen een overgevoeligheid voor bepaalde geneesmiddelen voorkomt. Het middel ivermectine, dat ingezet wordt bij de bestrijding van wormen en andere parasitaire infecties, is in deze berucht. Bij honden met een overgevoeligheid voor dit middel kunnen na toediening vergiftigingsverschijnselen, die vooral betrekking hebben op het zenuwstelsel, ontstaan. De honden kunnen toevallen met spierkrampen krijgen, ze kunnen bewusteloos en zelfs in coma raken. De hartslag kan vertragen met als gevolg zuurstofgebrek en een daling van de lichaamstemperatuur. Daarnaast kunnen de dieren gaan speekselen, braken of diarree krijgen. Helaas is het al meerdere malen voorgekomen dat een dier overlijdt, na de toediening van een ‘simpel’ ontwormingsmiddel (met daarin de stof ivermectine).
 

Uit onderzoek is naar voren gekomen binnen welke hondenrassen deze overgevoeligheid voorkomt en dat het een erfelijke aandoening is. Helaas is ivermectine niet het enige middel waarvoor de overgevoeligheid bestaat. Daarnaast is er sinds kort een DNA-test beschikbaar waarmee we op voorhand kunnen vaststellen welke honden in de problemen kunnen komen bij de toediening van bepaalde medicijnen. Dit is niet alleen voor de betreffende hond, eigenaar en hun dierenarts zeer belangrijke informatie, ook voor fokkers is dit een doorbraak omdat ze nu bij het fokken van honden kunnen gaan selecteren op dieren die niet aan medicijnovergevoeligheid lijden.
 

RASSEN DIE RISICO’S LOPEN
 

Aanvankelijk werd de medicijnovergevoeligheid vooral beschreven als een probleem bij Collies. Intussen weten we dat niet alleen Collies aangedaan zijn met het gendefect. De rassen waarbij het gendefect in meer of mindere mate voorkomt zijn:
 

Schotse Collie
 

Shetland Sheepdogs (Shelties)
 

Border Collies
 

Bearded Collies
 

Old English Sheepdogs (Bobtails)
 

Australian Shepherd
 

Australian cattledog
 

Witte herders
 

Langharige Whippets
 

Zijden windhonden
 

McNab dog
 

Maar hoe zit het in Nederland met de verspreiding van het gendefect onder bovenstaande rassen? Helaas is daar nog weinig over bekend, omdat er in Nederland hierover nog geen onderzoeken gepubliceerd zijn. Wel wordt vermoed dat het gendefect is ontstaan in Engeland en omdat de oorsprong van veel van deze rassen in Engeland ligt moeten we er zeker van uitgaan dat het defecte gen ook in Nederland aanwezig is. In een onderzoek in Duitsland,Oostenrijk en Zwitserland zijn bij een aantal rassen de volgende percentage lijders gevonden:
 

Schotse Collie: meer dan 50%.
 

Shetland Sheepdog: meer dan 30%.
 

Australian Shepherd: ongeveer 10%.
 

Border Collie: ongeveer 1%.
 

MEDICIJNEN DIE PROBLEMEN KUNNEN VEROORZAKEN
 

Ivermectine is het meest beruchte medicijn, maar er zijn meer medicijnen beschreven die problemen kunnen veroorzaken bij de bovengenoemde rassen:
 

Ivermectine - Tegen parasieten zoals wormen, mijten en luizen
 

Loperamide - Ter bestrijding van diarree
 

Digoxine - Ter versterking van de hartfunctie
 

Vincristine, Vinblastine en Doxorubicine -  Celgroeiremmers, remming groei van tumoren
 

Cyclosporine - Ter onderdrukking van de werking van het immuunsysteem
 

Grepafloxacine, Sparfloxacine - Antibiotica, ter bestrijding van bacteriele infecties
 

Ondansetron - Ter bestrijding van misselijkheid en braken
 

Chinidine -  Ter bestrijding van hartritmestoornissen
 

Ebastine - Ter onderdrukking van allergische reacties
 

Dexamethason - Ontstekingsremmer, remt allergische reacties
 

We moeten aannemen dat deze rij geneesmiddelen nog niet volledig is en dat er in de loop van de tijd meer medicijnen aan toegevoegd zullen worden

HET MDR1 GEN
 

Honden met een overgevoeligheid voor bovengenoemde medicijnen hebben een defect in het DNA in het zogenaamde Multi Drug Resistence 1 gen (MDR1-gen). Het MDR1-gen zorgt voor de produktie van P-glycoproteine, een stof die ervoor moet zorgen dat allerlei toxische stoffen slechts in geringe concentraties in de hersencellen kunnen voorkomen.

Honden met een MDR1 gendefect kunnen de stof P-glycoproteine niet maken, waardoor bepaalde stoffen (in ieder geval de bovenstaande medicijnen) niet uit de hersencellen geweerd kunnen worden. Hierdoor wordt de concentratie van deze stoffen in de hersencellen zo hoog dat ze giftig kunnen worden en voor problemen zorgen.
 

DNA TESTEN
 

Op het moment zijn er twee verschillende testen beschikbaar om vast te stellen of het MDR1-defect aanwezig is:
 

Amerikaanse test: middels een bij het Veterinary Clinical Pharmacology Laboratory te bestellen testkit moet wangslijmvlies worden afgenomen. Dit is door een handige eigenaar zelf goed te doen. Het monster van het wangslijmvlies moet met een aantal gegevens voor onderzoek worden teruggestuurd. Binnen twee weken is de uitslag bekend en wordt via post, fax of email verstuurd. De kosten zijn ongeveer 60 dollar per test, bij vijf of meer tests tegelijkertijd 15 % korting.
 

Meer info via: www.vetmed.wsu.edu/depts-VCPL
 

Duitse test: hiervoor moet bloed afgenomen worden door de dierenarts (1 ml EDTA bloed), dat vervolgens samen met een aantal gegevens van de hond voor onderzoek naar het Institut fur Pharmakologie und Toxikologie opgestuurd moet worden. Binnen 28 dagen wordt de uitslag via post of email toegezonden. De test kost ongeveer 20 euro, maar dat is exclusief de bloedafname bij de dierenarts. Hiervoor rekenen we in onze kliniek...
 

Meer info via: www.vetmed.uni-giessen.de/pharmtox/index.html

UITSLAG VAN DE TEST


 

Elke hond beschikt op het MDR1 gen over twee MDR1-allelen, één is afkomstig van de moeder en één van de vader. De testuitslag kan dus drie verschillende uitkomsten bevatten
 

Gezond: twee normale MDR1 allelen (+ / +):
 

Bij de keuze van geneesmiddelen hoeft geen bijzondere voorzichtigheid in acht genomen te worden en kunnen bovengenoemde medicijnen zonder een verhoogde kans op problemen toegediend krijgen. Ongewenste bijwerkingen van geneesmiddelen, zoals die voor elk dier gelden, kunnen natuurlijk niet uitgesloten worden.

Drager: een normaal en een defect MDR1 allel (+ / -):
 

Drager van een defect MDR1 allel. Deze dieren kunnen de medicijnovergevoeligheid wel doorgeven aan hun nakomelingen, maar hebben zelf zeer waarschijnlijk geen last van medicijnovergevoeligheid.
 

Ongewenste bijwerkingen van geneesmiddelen, zoals die voor elk dier gelden, kunnen natuurlijk niet uitgesloten worden.
 

Lijder: twee defecte MDR1 allelen (- / -):
 

Deze dieren hebben een overgevoeligheid voor bovengenoemde medicijnen en misschien voor nog wel meer medicijnen. Deze middelen moeten bij deze dieren dus zeker niet toegepast worden. Ze geven het defecte allel zeker door aan hun nakomelingen. Hierbij moet de kanttekening gemaakt worden dat deze dieren voor het overige, voor zover nu bekend, volkomen normaal functionerende dieren zijn
 

FOKBELEID
 

Nu lijkt het in het kader van het fokkerijbeleid logisch om lijders en dragers uit te sluiten van de fok en alleen te fokken met dieren die over twee normale MDR1 allelen beschikken. Dit is helaas bij een aantal rassen geen optie, omdat we dan ook de positieve eigenschappen van een meer of minder grote groep dieren 'weggooien'. Dit kan schadelijk zijn voor een ras omdat er te veel van de beschikbare erfelijke variatie verloren zou gaan.
 

Wel kan er door de mogelijkheid om via een test de MDR1-status van een dier vast te stellen een plan van aanpak gemaakt worden met betrekking tot de fokkerij. In eerste instantie is het al heel belangrijk dat er kan worden voorkomen dat er lijders (- / -) geboren worden. Daarna zal langzaam overgegaan kunnen worden tot vermindering van het aantal dragers om zo het ongewenste allel uit de populatie te verwijderen, zonder dat daarbij andere belangrijke kenmerken van een ras verloren gaan