|
.Oorsprong
en geschiedenis van de Witte Herder
© tekst: Ruut Tilstra
Foto, geknipt uit een Duits
tijdschrift van 1906.
De naam van het tijdschrift is
onbekend.
Ook de hond op de foto is niet bekend.
© Ari Valkhoff/ Ruut Tilstra
Eerste
geruchten:
Berichten over de fokkerij van witte herdershonden voor 1900
komen uit Alsace-Lorraine. Aan het hof van de koninklijke
familie uit het Huis Habsburg worden pure lijnen Witte
Herders gefokt. Volgens de verhalen zijn vooral de dames van
het hof zeer gecharmeerd van het uiterlijk en de kleur van
deze atletische, doch gracieuze, witte honden. Temeer daar
ze zo goed passen bij de schitterende zilvergrijze of crème-witte Lippizaner paarden die de koninklijke koets
voorttrekken. De adellijke familie von Habsburg is in die
tijd zeer invloedrijk in heel Europa en hun prachtige honden
zijn fameus. Dit kan één van de redenen zijn geweest dat de
Engelsen deze honden de naam White Alsation (Witte hond uit
de Elzas) hebben gegeven.
1882:
1882 was
het jaar van de tentoonstelling in Hannover. Op deze
tentoonstelling worden twee Herdershonden voorgebracht, te
weten; de grijs-witte reu Kirass en de zuiver witte reu
Greiff. De witte herdershond Greiff wordt in 1879 geboren,
het is een witte hond met staande oren en een stokharige
vacht. Jammer genoeg is er niets bekend over zijn
voorouders. Diezelfde Greiff zien we terug in 1887, ditmaal
in gezelschap van zijn twee witte dochters Greiffa en
Russin. Hoe het deze drie honden verder vergaat is niet
bekend. Verdere meldingen van fokkerijen met zuiver Witte
Herders zijn er echter ook niet. Een feit is wel dat de
witte Greiff de grootvader zal blijken te zijn van de
allereerste Duitse Herder in het stamboek, Hektor Linksrhein,
omgedoopt door zijn nieuwe eigenaar Rittmeester Von
Stephanitz in ‘Horand von Grafrath’ (SZ1).
20e Eeuw:
In de eerste vijftien jaar
van de nieuwe eeuw loopt de geschiedenis van de Witte Herder
parallel met de fokkerij van de Duitse Herder. In feite is
er weinig bekend over de Witte Herder uit die tijd. Er wordt
niet op kleur gefokt, althans er worden geen kleuren
uitgesloten voor de fokkerij. Wel is er in het boek van Von
Stephanitz (1921) een foto te zien van Berno von der
Seewiese - de eerste Witte Duitse Herder geregistreerd in
het SZ - geboren 24 maart 1913 en gefokt door G. Uebe von
Seehausen. Een prachtige witte reu, met een uiterlijk
waarvan onze huidige stokhaar Witte Herder slechts weinig
afwijkt. Berno is de zoon van Tyranin von Maingau en Gisa
von Kameltal en is in de 5e generatie een directe
afstammeling van Horand von Grafrath en Mores Plieningen SZ
159 via Ch. Hektor von Schwaben en zijn zoon Beowulf von
Nahegau.
In 1906
wordt de Duitse Herder naar Amerika
gebracht. Het betreft Mira von Offingen die echter niet
voldoet in Amerika. Nadat ze het heeft afgelegd tegen Queen
von Switserland op de New Yorkse Show in 1908 wordt ze
terug gestuurd naar Duitsland zonder ingeschreven te zijn in
het Amerikaanse stamboek.
Ann Tracy:
Niet voor niets is de naam
Ann Tracy wereldwijd bekend geworden bij de liefhebbers van
de Witte Herder. Ann is lid van de ‘German Shepherd Dog Club
of America’ en fokt Duitse Herders. De Witte Herders uit
haar kennel zijn terug te voeren naar de eerste Duitse
Herders Horand von Grafrath en zijn nestbroertje Luchs.
Mocht het al het geval zijn dat ze aan het hof
van Habsburg (waar ze kind aan huis was)Witte
Herders heeft gezien, dan heeft ze er in ieder geval geen
enkele mee teruggenomen naar Amerika en/of gebruikt in haar
fokkerij. In 1917 worden er in haar kennel ‘Stonihurst’ vier
witte pupjes geboren uit twee gekleurde ouders, waarvan
Luchs de grootvader is. De eerst geborene is Edmund, zijn
nestbroertjes en -zusjes zijn Eadrid, Eric en Elf. Edmund is
tevens de eerste in Amerika geregistreerde Witte Duitse
Herder. Met deze honden start Ann de eerste witte bloedlijn
in Amerika.
Geraldine Rockefeller Dodge:
In 1923 laat Geraldine Rockefeller Dodge een aantal Duitse
Herders importeren uit de toplijnen van het Duitse bestand.
Mevrouw Rockefeller woont op een estate van meer dan 2000
acres in Morris County (New Yersey) waar ze ruim 150 honden
kan herbergen. In haar kennel ‘Giralda Farm’ fokt ze zuiver
zwarte-, gekleurde- en zuiver witte lijnen. Haar honden zijn
van grote kwaliteit; ook hier liggen veel belangrijke
‘roots’ van ons huidige Witte Herder bestand.
Canada:
Het is
niet helemaal duidelijk wanneer de eerste Duitse Herder zijn
intrede in Canada doet. Pas in 1919 wordt de eerste Duitse
Herder in het Canadese stamboek ingeschreven. Omdat deze
stamboekhouding tot 1959 geen kleur vermeldt is het
onmogelijk om met zekerheid vast te stellen in welk jaar de
eerste Witte Herder is ingeschreven. In 1922 wordt de eerste
Canadese Duitse Herder vereniging opgericht door de heer H.
B Boyd. Het fokprogramma van deze vereniging is vrijwel
identiek aan dat van Amerika. Ondanks het feit dat er vele
goede Duitse Herder Kennels in Canada zijn, dateren de
betrouwbare gegevens over de witte honden pas van een
tiental jaren na de Tweede Wereldoorlog.
Moeilijke tijden:
In 1959
bestempelt de VS (‘Verein für Deutsche Schäferhunden’) de
witte honden als albino’s en er wordt een dringend advies
gegeven om deze honden niet meer te gebruiken voor de
fokkerij. De rasstandaard wordt gewijzigd; honden met meer
dan 50 % wit en de zogenaamde albino’s worden
gediskwalificeerd. Ondanks felle tegenstand, wordt de nieuwe
standaard ook door de GSDCA (‘German Shepherd Dog Club of
America’) aangenomen met 306 stemmen voor en 110 tegen. De
meeste vooraanstaande fokkers zijn het er over eens dat
fokken met witte honden inderdaad vachtverbleking en het
verlies van het zadelpatroon tot gevolg hebben. In de
naoorlogse jaren worden wit en gekleurd, zeker in Amerika,
regelmatig – om niet te zeggen overmatig – door elkaar
gefokt. In die jaren is zeker 90% van de Duitse Herders in
Amerika ‘behept’ met het recessieve gen wit.
De Witte exemplaren zouden albinisme, blindheid,
doofheid, een slecht temperament, huidziektes en algehele
‘unsoundness’ veroorzaken. In 1968 wordt het dringend advies
veranderd in een verbod op het showen, fokken en trainen
van witte Duitse Herders; zij worden verbannen uit de
showring. Wel worden de witte pups nog steeds geregistreerd,
zij het met de kanttekening ‘diskwalificerende kleur wit’.
De wijziging van de rasstandaard in 1959 heeft in Europa tot
gevolg dat witte pups die worden geboren in nesten van
gekleurde ouders meteen na de geboorte worden geëlimineerd.
Daardoor sterft de witte Duitse Herder in Europa binnen
enkele jaren uit.
Verzet:
In 1964
wordt in Amerika de eerste Witte Herder Club opgericht ter
bescherming van de witte Duitse Herdershond.
Een de tweede Witte Herder
vereniging wordt opgericht. Deze vereniging, gevestigd in
Maryland (Amerika), wordt de WGSD, ‘White German Shepherd
Club’genoemd. In 1976 verandert de WGSD de naam in ‘American
Shepherd Club International’ en men doet dat in 1977
nogmaals, nu in ‘White German Shepherd Dog Club
International’ (WGSDCI). Ook Canada volgt in 1970 met de
oprichting van een Canadese Witte Herder Club, de WSCC
(White Shepherd Club of Canada). Het gevecht om het behoud
van het Witte Herderras is in volle gang.
Dorothy Crider:
Vreemd
genoeg is er van een weerslag in het gebruik van de Witte
Herder in de filmindustrie geen sprake. De hond doet het
buitengewoon goed op het witte doek en geniet grote
populariteit, zowel op het scherm als achter de schermen. De
meest bekende persoonlijkheid in die jaren is filmster,
hondentrainer en fokker Dorothy Crider. Zij is in het bezit
van een zeer goede en sterke bloedlijn, die terug gevoerd
kan worden, naar men zegt, tot de witte lijnen van ‘von
Habsburg’. Haar Witte Herder Harvey Bindlestiff Offner
(Chinook) schittert in ruim 184 films. Zijn zoon White
Shadow Crider wint een Award voor de beste acteur/hond en
heeft maar liefst 168 films op zijn naam staan. Dorothy zelf
krijgt de Musart Best Actrice Award. Haar mening over de
discriminatie van de Witte Herder steekt ze niet onder
stoelen of banken:
“Sinds zevenentwintig jaar bezit
en train ik witte en donker gekleurde Duitse Herders. Het
verschil zit in de individuele hond en niet in de kleur van
de vacht. Iets waaraan ik nooit zal meewerken is wreedheid
met dieren; in mijn opinie is het uitroeien van de Witte
Herder om de kleur van zijn vacht een misdrijf. Mijn ‘White
Shadow’ lijn is terug te zien in vele films en mijn honden
hebben Pasty Awards verkregen als blijk van hun grote
intelligentie. Deze lijn is terug te voeren tot aan de lijn
van de Oostenrijkse von Habsburgs uit de 19e
eeuw. Als de Witte inderdaad inferieur geweest zou zijn,
zouden ze dan niet al heel lang gedegenereerd geweest zijn
na al die jaren? Wel, dat is niet gebeurd!”
Ondanks
de nog steeds heersende discriminatie, maar dank zij de
filmindustrie breken er gouden tijden aan voor de Witte
Herder en komt de fokkerij weer volop op gang. Toch zijn de
oorlogsjaren voor deze hond niet voorbij en er moeten nog
veel strijden gestreden worden voordat men de witte vacht
als volwaardig accepteert en zonder dat er het etiket
albinisme of degeneratie op wordt geplakt. Van erkenning als
een apart ras, zonder koppeling aan de Duitse Herder, is in
die jaren nog geen sprake. De wit gekleurde heet nog steeds
officieel Duitse Herder met foutieve/diskwalificerende kleur
wit. De geschiedenis van de Witte Herder in Canada loopt
evenwijdig met de geschiedenis van Amerika. Ook hier komt
langzaam maar zeker de fokkerij van de Witte weer op gang.
Terug naar Europa
|
Lobo White Burch |
White Lilac of Blinkbonny |
Champion von Kron en
Rani von Finn |
In Europa is de Witte
Herder al jaren verdwenen; de pups worden systematisch
geëlimineerd bij de geboorte. Een heel enkele keer wordt
er melding gemaakt van een Witte Herder, maar dat
betreft een enkele pup die de slachting heeft overleefd
en als huishond een onderkomen heeft gevonden. In 1967
komt daar verandering in met de komst van Lobo White
Burch naar Zwitserland. Deze hond is in 1966 in de VS
geboren. De eigenaresse van Lobo, de Zwitserse Agatha
Burch, heeft jaren in de Verenigde Staten geleefd. Als
zij terug naar huis gaat neemt ze haar nog zeer jonge
hond mee. Eenmaal terug in Zwitserland, importeert ze
een Witte Herder uit Engeland, White Lilac of
Blinkbonny genaamd. Uit het eerste nest van Lobo en
Lilac koopt de Zwitser Kurt Kron een pup.
In 1980 haalt Martin Faustmann uit de kennel van
Kurt Kron een zoon van Kokes Mahalo en de dochter van
Lobo White Burch, ‘Shangrila’s Sweetgirl’, naar
Duitsland. Dit is Champion von Kron, een stokharige reu.
Champion von Kron krijgt een ongekend groot aantal
nakomelingen en zijn invloed op de Europese fokkerij is
onuitwisbaar.
Nederland:
|
Hoofprint Ocan |
Hoofprint Utopia |
Bel-Ami von Wolffsblutt
en Indra von Wolfsgehege |
De Nederlandse familie
Timmermans brengt twee honden mee uit Canada, Hoofprint
Utopia en Hoofprint Ocan.Uit
de combinatie van deze twee honden wordt King Misty of
the First Choice geboren. Ocan zou op zeer jonge
leeftijd om hetleven komen door een auto ongeluk. Toch
heeft hij via zijn zoon King Misty een zeer grote
invloed gehad op de Europese fokkerij. Niet veel later
zouden de reuen Bergeron’s Patton uit Canada en
Winterpalace Masterpiece daar bij komen. Ook in
Nederland komt de fokkerij op gang; Jan Janssen koopt
enkele honden in Duitsland: Bel-Ami von Wolffsblutt en
de zusjes Indra en Iowa von Wolfsgehege. Het totale
Nederlandse Witte Herder bestand kan teruggevoerd worden
naar de honden van de familie Timmermans en naar die van
Jan Janssen.
De
beginjaren negentig zijn moeilijk en rumoerig. De
registratie van de honden wordt gedaan door de talloze
verenigingen en laat hier en daar te wensen over.
Overzicht is er nauwelijks en inzicht nog minder. Het
gebeurt zelfs dat de stambomen met de hand geschreven en
herschreven worden, hetgeen fouten in het spellen van de
namen in de hand werkt. Ook gebeurt het dat een
geregistreerd nest op papier een ouderdier van nog geen
vier maanden oud blijkt te hebben, iets dat natuurlijk
onmogelijk correct kan zijn. Daardoor blijkt het
geregeld erg moeilijk om er achter te komen wie de
werkelijke voorouders van een bepaalde hond zijn.
Een georganiseerde
registratie is onontbeerlijk.
Wereldwijde ontwikkelingen
In
dezelfde periode begint langzaam maar zeker de
ontwikkeling van het ras wereldwijd vormen aan te nemen
en ook synchroon te lopen. Men raakt er steeds meer van
overtuigd dat het geen haalbare kaart is om de
witgekleurde Duitse Herder ooit weer als volwaardige
kleurslag binnen dit ras te kunnen handhaven. Deze
gedachte heerst niet alleen in Europa, ook aan de andere
kant van de wereld wordt de situatie steeds moeilijker.
De communicatie tussen de werelddelen wordt steeds
beter, mede dankzij het medium computer, dat sneller,
doeltreffender en goedkoper werkt dan de telefoon of de
post. Ook komt men er achter dat alleen samenwerking
resultaten kan opleveren aan beide zijden van de oceaan.
Inmiddels zijn er over de hele wereld verenigingen
opgericht. In Europa, maar ook in Amerika, blijkt dat er
grote verdeeldheid heerst over de ideeën omtrent het
verkrijgen van erkenning. Versnipperingen zullen wederom
het fatale gevolg kunnen zijn. De WGSDCI vindt het idee
om het ras als een eigenstandig ras te erkennen onder
een andere naam – Witte Herder - verwerpelijk en men wil
absoluut doorgaan met het verkrijgen van een erkenning
binnen de Duitse Herder vereniging. Dat deze
mogelijkheid er nooit zal komen, wordt met stelligheid
verworpen. Dit is dan ook de reden voor een groot
aantal fokkers en liefhebbers om een nieuwe vereniging
te starten. In 1998 wordt de AWSA (‘American White
Shepherd Association’) opgericht. De AWSA gaat heel snel
een zeer belangrijke rol vervullen in de strijd om
erkenning en zal uitgroeien tot ’s werelds meest
invloedrijke bron van informatie.
Het
is Zwitserland geweest dat de eerste Witte Herder
terugbrengt naar Europa met Lobo White Burch, in 1967.
In 1989 wordt de vereniging opgericht, de ‘Gesellschaft
Weisse Schäferhunde Schweiz’ (GWS). In 1991 wordt deze
vereniging opgenomen in de Zwitserse Kennel Club (SKG).
De honden worden nu door de SKG geregistreerd in een
speciaal register en worden tevens toegelaten op alle
nationale shows en in alle takken van hondensport. Dit
is de eerste stap op weg naar een erkenning door de
Fédération Cynologique Internationale (FCI).
In
1988 wordt de eerste Nederlandse vereniging opgericht,
de ‘Witte Herder Club Nederland’ (WHCN). Er ontstaat al
vrij snel onenigheid en in hetzelfde jaar wordt er een
tweede vereniging opgericht, de ACWSR (‘Amerikanisch
Canadesische Weisse Schäferhunde Rasse Verein’), een
zustervereniging van de Duitse rasvereniging. De Witte
Herder blijkt een geliefde hond in Nederland en beide
verenigingen mogen zich verheugen in een groot
ledenbestand en een bloeiende fokkerij. Na een jaren
durende machtsstrijd tussen deze twee verenigingen
besluit men in 1994 de strijdbijl te begraven.
Gezamenlijk worden ze ondergebracht in een nieuwe
vereniging, de ‘Witte Herder Vereniging Nederland’ (WHVN),
opgericht in juni 1995. In navolging van Zwitserland,
besluit de Raad van Beheer in 1993 de Witte Herder op te
nemen in een Voorlopig Register. Nederland is met
Zwitserland het aangewezen land om te functioneren als
land van herkomst in geval van erkenning door de FCI..
De Zwitserse rasstandaard is inmiddels aangepast en
wordt ook in Nederland ingevoerd. Ook de fokreglementen
worden van enkele aanpassingen voorzien en de onderlinge
verstandhouding tussen de fokkers verbetert aanzienlijk.
In 1999
wordt de Witte Herder onder deze naam nationaal erkend
en mag weer verschijnen op alle tentoonstellingen. In
2002 komt er dan eindelijk de felbegeerde FCI erkenning.
Ook is er inmiddels een aantal officiële en zeer bekwame
keurmeesters opgeleid en beëdigd. Dat deze erkenning
niet altijd in het belang van het ras is, mag inmiddels
duidelijk zijn. Doordat slechts de FCI de erkenning
heeft doorgevoerd en de rest van de wereld niet is er
een radicale splitsing gekomen tussen de honden van de
FCI, de Zwitserse Witte Herder (White Swiss Shepherd
Dog) en de honden in Amerika, Canada en Australië, die
als Duitse Herder worden geregistreerd, is inmiddels het
uitwisselen van honden (import/export) onmogelijk
geworden en is daarmee de fokbasis aanzienlijk versmald.
Honden uit FCI landen waarvan de afstamming slechts
gedeeltelijk bekend is, of erger nog, met valse
stambomen, mogen wel geëxporteerd en geregistreerd
worden, met alle gevolgen van dien. Het uiterlijk en de
eigenschappen van de (Zwitserse) Witte Herder begint
langzaam maar zeker te veranderen. Of dit ten goede is
of niet is natuurlijk gebonden aan de smaak van de
individuele fokker en/of eigenaar.
|
